Umowa z prywatnym domem opieki: 10 zapisów do sprawdzenia przed podpisaniem

Umowa z prywatnym domem opieki to umowa o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy kodeksu cywilnego o zleceniu. Najważniejsza konsekwencja: senior może ją wypowiedzieć w każdym czasie, a z prawa do wypowiedzenia z ważnych powodów nie da się zrezygnować z góry. Przed podpisaniem sprawdź przede wszystkim, kto jest stroną umowy, co obejmuje cena i na jakich zasadach może wzrosnąć, jak wygląda wypowiedzenie z obu stron oraz co dzieje się z przedpłatą i kaucją. Ostrożność ma podstawy: gdy UOKiK przejrzał ponad 180 wzorów umów od 72 prowadzących domy opieki, zastrzeżenia budziło niemal 90 proc. z nich.

W skrócie

• Placówka całodobowa prowadzona jako firma musi mieć zezwolenie wojewody i umowę o świadczenie usług w dokumentacji każdego mieszkańca (art. 67 i 68a ustawy o pomocy społecznej).
• Zapis, który pozwala placówce podnieść cenę po zawarciu umowy bez prawa seniora do odstąpienia, jest z mocy kodeksu cywilnego podejrzany jako niedozwolony (art. 385³ pkt 20).
• Postanowienia niedozwolone nie wiążą seniora, a reszta umowy obowiązuje dalej. Bezpłatnie pomaga w takich sprawach miejski lub powiatowy rzecznik konsumentów.

Kto podpisuje umowę i kto za nią odpowiada

Stroną umowy powinien być senior, bo to on mieszka w placówce i to jemu świadczy się usługi. Jeśli rozumie, co podpisuje, robi to sam. Jeżeli nie jest w stanie świadomie zawrzeć umowy, potrzebny jest pełnomocnik ustanowiony wcześniej, gdy jeszcze mógł o tym zdecydować, albo opiekun prawny ustanowiony przez sąd. O tym, kiedy to drugie rozwiązanie jest konieczne, piszemy w tekście o ubezwłasnowolnieniu seniora.

Rodzina często dopisywana jest do umowy jako płatnik, poręczyciel albo współodpowiedzialna strona. Przeczytaj ten fragment bardzo uważnie. Jeżeli podpisujesz się jako dłużnik solidarny, placówka może żądać od ciebie całej zaległości, łącznie z odsetkami, tak jakbyś to ty był mieszkańcem. Jeśli chcesz pomagać w opłatach, możesz to robić bez takiego zobowiązania albo ograniczyć je do określonej kwoty i okresu.

10 zapisów, które trzeba sprawdzić przed podpisaniem

1. Dane prowadzącego i zezwolenie. Nazwa firmy w umowie powinna zgadzać się z wpisem w rejestrze wojewody. Jak to sprawdzić, opisujemy w poradniku jak sprawdzić, czy dom opieki jest legalny.
2. Cena i jej składniki. Umowa albo jej załącznik powinny wymieniać, co jest w cenie, a co płatne osobno: leki, środki higieniczne, fryzjer, transport do lekarza. Najczęstsze dopłaty zebraliśmy w tekście o ukrytych kosztach domu opieki.
3. Zasady podwyżek. Szukaj konkretów: z jakich powodów cena może wzrosnąć, z jakim wyprzedzeniem placówka o tym informuje i czy senior może wtedy wypowiedzieć umowę bez kosztów.
4. Zakres opieki i zmiana stanu zdrowia. Ustal, co się dzieje, gdy senior będzie potrzebował więcej pomocy: czy wchodzi wyższa stawka, kto ją ustala i na podstawie czego.
5. Nieobecność. Pobyt w szpitalu albo kilka tygodni u rodziny to częsta sytuacja. Dobra umowa przewiduje wtedy obniżenie opłaty, na przykład o koszt wyżywienia.
6. Wypowiedzenie przez seniora. Okres wypowiedzenia powinien być rozsądny, zwykle liczony w dniach lub tygodniach, nie w miesiącach. Kara umowna za wcześniejsze odejście to sygnał ostrzegawczy.
7. Wypowiedzenie przez placówkę. Według UOKiK rozwiązanie umowy z powodu zaległości powinno być poprzedzone wezwaniem do zapłaty, dodatkowym terminem i uprzedzeniem o skutkach. Sprawdź też, ile czasu rodzina ma na znalezienie nowego miejsca.
8. Kaucja, wpisowe i przedpłata. Umowa powinna określać, kiedy i w jakim terminie pieniądze wracają. UOKiK wskazał, że placówka nie może zatrzymać opłaty za usługi, których nie wykonała, także wobec spadkobierców.
9. Rzeczy osobiste i depozyt. Całkowite wyłączenie odpowiedzialności za pieniądze czy biżuterię UOKiK uznał za niedopuszczalne. Zapytaj o możliwość oddania cennych rzeczy do depozytu za pokwitowaniem.
10. Śmierć mieszkańca. Umowa powinna mówić, jak rozlicza się opłatę za bieżący miesiąc, w jakim terminie rodzina odbiera rzeczy i komu zwraca się nadpłatę.

Klauzule niedozwolone: co nie wiąże seniora

Gdy umowę zawiera senior jako konsument, a jej treść przygotowała placówka, zastosowanie mają przepisy o klauzulach niedozwolonych. Postanowienie, którego nie uzgodniono indywidualnie i które kształtuje prawa seniora sprzecznie z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy, nie wiąże go (art. 385¹ kodeksu cywilnego). Umowa w pozostałej części obowiązuje dalej.

Kodeks podaje przykłady takich zapisów. Dla domów opieki najważniejsze są dwa: wyłączenie lub istotne ograniczenie odpowiedzialności placówki za niewykonanie lub nienależyte wykonanie usług oraz prawo do podwyższenia ceny po zawarciu umowy bez przyznania konsumentowi prawa odstąpienia. Do tego dochodzi zasada z przepisów o zleceniu: nie można zrzec się z góry prawa do wypowiedzenia umowy z ważnych powodów (art. 746 § 3), więc zapis, który wypowiedzenie całkowicie wyklucza, nie zadziała.

UOKiK radził, by o niezaakceptowaniu takiego postanowienia poinformować placówkę na piśmie. Jeżeli prowadzący nie chce go zmienić, warto rozważyć inne miejsce. Wątpliwy zapis można też zgłosić do UOKiK albo poprosić o pomoc rzecznika konsumentów w swoim mieście lub powiecie.

Jak przeczytać umowę bez presji czasu

Poproś o wzór umowy, regulamin i cennik jeszcze przed decyzją, a nie w dniu przyjęcia. Uczciwa placówka nie ma z tym problemu. Przeczytaj dokumenty w domu, zaznacz niejasne miejsca i zadaj pytania mailem, żeby odpowiedzi zostały na piśmie. Każdą ustaloną zmianę wpiszcie do umowy albo aneksu. Ustne zapewnienia trudno potem udowodnić.

Przy pierwszej wizycie warto mieć listę pytań o opiekę, personel i codzienność placówki. Gotową znajdziesz w poradniku jak wybrać dom opieki dla rodzica. Jeśli dopiero szukasz miejsca, opisz potrzeby rodzica, a pomożemy znaleźć placówki, które odpowiadają na nie w konkretnym budżecie.

Umowa z DPS wygląda inaczej

W publicznym domu pomocy społecznej nie podpisuje się umowy cywilnej. Podstawą pobytu są decyzje administracyjne: o skierowaniu, o umieszczeniu i o odpłatności, od których można się odwołać. Zasady opłat są ustawowe, a mieszkaniec oddaje nie więcej niż 70 proc. swojego dochodu. Szczegóły opisujemy w tekście kto płaci za DPS, a całą procedurę przyjęcia w poradniku o formalnościach przy przyjęciu do domu opieki.

Najczęstsze pytania

Czy umowę z domem opieki można wypowiedzieć w każdej chwili?

Tak. Do umowy o świadczenie usług stosuje się przepisy o zleceniu, a dający zlecenie może je wypowiedzieć w każdym czasie. Trzeba wtedy rozliczyć usługi już wykonane, a z prawa do wypowiedzenia z ważnych powodów nie można zrzec się z góry.

Czy dom opieki może podnieść cenę w trakcie umowy?

Może, jeśli umowa wskazuje konkretne przyczyny i tryb zmiany. Zapis, który pozwala podnieść cenę bez prawa seniora do odstąpienia od umowy, kodeks cywilny wymienia jako przykład klauzuli niedozwolonej.

Czy rodzina odpowiada za długi seniora w domu opieki?

Nie z samego faktu pokrewieństwa. Odpowiadasz, jeśli podpisałeś umowę jako strona, płatnik solidarny albo poręczyciel, a po śmierci seniora jego długi wchodzą do spadku.

Czy kaucja za dom opieki wraca?

Powinna, na zasadach i w terminie określonych w umowie, po potrąceniu ewentualnych zaległości. Placówka nie może zatrzymać pieniędzy za usługi, których nie wykonała.

Źródła

• Ustawa z 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny, art. 385¹, 385³, 746 i 750
• Ustawa z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, art. 67 i 68a
• UOKiK: Domy opieki, wyniki badania wzorców umownych