Prywatny dom opieki w Polsce może działać legalnie tylko wtedy, gdy ma zezwolenie wojewody i jest wpisany do rejestru placówek zapewniających całodobową opiekę. Rejestr jest jawny i każdy może go sprawdzić za darmo w Biuletynie Informacji Publicznej urzędu wojewódzkiego. Zajmuje to kilka minut i warto to zrobić, zanim pojedziesz na pierwszą wizytę, a na pewno przed podpisaniem umowy.
W skrócie
- Zezwolenie wojewody i wpis do rejestru są obowiązkowe dla każdej placówki całodobowej opieki nad osobami starszymi, przewlekle chorymi lub niepełnosprawnymi. Wynika to z art. 67 ustawy o pomocy społecznej.
- Za prowadzenie placówki bez zezwolenia grozi kara od 10 000 do 30 000 zł, a przy dalszym działaniu 60 000 zł. Wojewoda może też nakazać wstrzymanie działalności.
- Wpis potwierdza spełnienie minimalnych standardów, na przykład pokoje najwyżej trzyosobowe i co najmniej trzy posiłki dziennie. Nie jest oceną jakości opieki.
Dlaczego legalność placówki ma znaczenie
Placówka z zezwoleniem podlega nadzorowi wojewody. Urzędnicy mogą ją skontrolować, wydać zalecenia, a w skrajnym przypadku cofnąć zezwolenie i wykreślić ją z rejestru. Dom działający poza rejestrem pozostaje poza tym nadzorem do chwili, gdy ktoś go zgłosi. Nikt nie sprawdził tam liczby opiekunów, wielkości pokoi ani tego, czy budynek w ogóle nadaje się do całodobowego pobytu osób niesamodzielnych.
Jest też powód czysto praktyczny. Jeżeli wojewoda nakaże wstrzymanie działalności nielegalnej placówki, rodzina musi z dnia na dzień szukać nowego miejsca. Dla osoby z demencją albo po udarze nagła przeprowadzka to duże obciążenie, którego można uniknąć jednym sprawdzeniem.
Jak sprawdzić dom opieki w rejestrze wojewody
Każdy z szesnastu wojewodów prowadzi własny rejestr, więc szukasz w urzędzie tego województwa, w którym placówka ma adres, a nie tam, gdzie mieszkasz.
- Ustal dokładną nazwę placówki, jej adres i nazwę firmy lub osoby, która ją prowadzi. Znajdziesz je na stronie placówki albo w projekcie umowy.
- Wejdź na stronę BIP właściwego urzędu wojewódzkiego i wyszukaj „rejestr placówek zapewniających całodobową opiekę osobom niepełnosprawnym, przewlekle chorym lub osobom w podeszłym wieku”. Zwykle jest to plik PDF lub arkusz prowadzony przez wydział polityki społecznej.
- Znajdź placówkę po adresie. Nazwy handlowe się zmieniają, adres rzadko.
- Porównaj dane: podmiot prowadzący, liczbę miejsc i okres, na jaki wydano zezwolenie. Zezwolenie bywa wydane na czas określony.
- Poproś placówkę o numer wpisu i sprawdź, czy zgadza się z rejestrem. Legalny dom musi mieć na budynku tablicę z informacją o zezwoleniu i numerem wpisu.
Jeżeli placówki nie ma na liście, nie zakładaj od razu złej woli. Rejestr bywa aktualizowany z opóźnieniem, a nowa placówka może czekać na decyzję. Zadzwoń do wydziału polityki społecznej urzędu wojewódzkiego i zapytaj wprost. Urzędnicy odpowiadają na takie pytania, bo rejestr z założenia jest jawny.
Co dokładnie znajdziesz w rejestrze
Ustawa wymienia, co musi zawierać wpis: numer placówki w rejestrze, jej nazwę, adres i telefon, nazwę podmiotu prowadzącego, przeznaczenie placówki, liczbę miejsc, czas, na jaki wydano zezwolenie, oraz numer i datę decyzji. Najbardziej przydatna jest liczba miejsc. Jeśli w rejestrze widnieje 20 miejsc, a podczas wizyty naliczysz 30 mieszkańców, placówka działa poza zakresem zezwolenia i warto zapytać, dlaczego.
Jakie standardy potwierdza zezwolenie
Zezwolenie nie jest formalnością. Wojewoda wydaje je dopiero wtedy, gdy placówka spełnia warunki z art. 68 i 68a ustawy. Pokoje mogą być najwyżej trzyosobowe, a czteroosobowe wyłącznie wtedy, gdy mieszkają w nich same osoby leżące. Pokój jednoosobowy musi mieć co najmniej 9 m kw., a w wieloosobowym na każdą osobę przypada co najmniej 6 m kw. Jedna łazienka może przypadać najwyżej na pięć osób, a jedna toaleta na cztery.
Placówka musi podawać co najmniej trzy posiłki dziennie, w tym dietetyczne według wskazań lekarza, zapewnić dostęp do napojów i drobnych posiłków między nimi, a ostatni posiłek wydawać nie wcześniej niż o godzinie 18. Budynek ma być wolny od barier architektonicznych, a w jednym budynku nie może przebywać więcej niż 100 osób. Ustawa określa też minimalne zatrudnienie: opiekunowie z odpowiednimi kwalifikacjami muszą pracować w wymiarze co najmniej jednej trzeciej etatu na każdego mieszkańca.
To są wymagania minimalne. Dobra placówka zwykle je przekracza, a jak ocenić resztę, opisujemy w przewodniku jak wybrać dom opieki dla rodzica.
Dom opieki, DPS, ZOL: każdy ma inny rejestr
Nazwy „dom seniora”, „dom opieki” czy „rezydencja” nie są zastrzeżone, więc sama nazwa nic nie mówi o statusie prawnym. Prywatne domy opieki działają zazwyczaj jako placówki całodobowej opieki z rejestru wojewody. Domy pomocy społecznej mają osobny rejestr, również prowadzony przez wojewodę. Zakłady opiekuńczo-lecznicze i pielęgnacyjno-opiekuńcze są podmiotami leczniczymi i znajdziesz je w Rejestrze Podmiotów Wykonujących Działalność Leczniczą. Różnice między tymi typami wyjaśniamy w tekście o rodzajach placówek opieki.
Status ma też skutki finansowe. Od tego, w którym rejestrze jest placówka, zależy na przykład prawo do niektórych świadczeń, o czym piszemy w artykule świadczenie wspierające dla seniora.
Sygnały ostrzegawcze
Najczęstszy sposób omijania przepisów to udawanie, że placówka nie świadczy opieki, tylko wynajmuje pokoje, prowadzi pensjonat albo „agroturystykę dla seniorów”. Ostrożność powinny wzbudzić także: odmowa podania numeru wpisu, brak pisemnej umowy, rozliczenia wyłącznie gotówką bez faktury, większa liczba mieszkańców niż miejsc w rejestrze oraz niechęć do pokazania wszystkich pomieszczeń. Żaden z tych sygnałów sam nie przesądza sprawy, ale każdy jest powodem, żeby zadać dodatkowe pytanie.
Co zrobić, gdy placówka działa bez zezwolenia
Zgłoszenie przyjmuje wydział polityki społecznej urzędu wojewódzkiego. Wojewoda może skontrolować placówkę i nałożyć karę: 10 000 zł, gdy przebywa w niej do 10 osób, 20 000 zł przy 11-20 osobach i 30 000 zł powyżej 20 osób. Jeśli po prawomocnej decyzji placówka działa dalej, kara wynosi 60 000 zł. Gdy zagrożone jest życie lub zdrowie mieszkańców, wojewoda może nakazać natychmiastowe wstrzymanie działalności.
Jeśli Twój bliski już mieszka w takim miejscu, zacznij od spokojnego poszukania alternatywy, a dopiero potem zgłaszaj sprawę, żeby nie zostać bez miejsca z dnia na dzień. Możesz opisać sytuację w naszym formularzu, a my podeślemy propozycje placówek dopasowane do potrzeb i budżetu. Na profilach w serwisie Planeta Seniora pokazujemy numer wpisu do rejestru wojewody wszędzie tam, gdzie placówka go podała. Traktuj go jako wskazówkę i potwierdź w BIP, bo to rejestr urzędu jest źródłem rozstrzygającym.
Najczęstsze pytania
Czy każdy prywatny dom opieki musi mieć zezwolenie wojewody?
Tak. Każda placówka, która zapewnia całodobową opiekę osobom starszym, przewlekle chorym lub niepełnosprawnym, potrzebuje zezwolenia wojewody, niezależnie od liczby mieszkańców i od tego, jak się nazywa.
Gdzie znajdę rejestr domów opieki?
W Biuletynie Informacji Publicznej urzędu wojewódzkiego właściwego dla adresu placówki. Rejestr jest jawny, bezpłatny i aktualizowany na bieżąco.
Czy wpis do rejestru gwarantuje dobrą opiekę?
Nie. Wpis potwierdza spełnienie minimalnych wymagań dotyczących budynku, pokoi, wyżywienia i personelu. Jakość codziennej opieki trzeba ocenić samodzielnie podczas wizyty i rozmowy z rodzinami mieszkańców.
Co grozi za prowadzenie domu opieki bez zezwolenia?
Kara pieniężna od 10 000 do 30 000 zł zależnie od liczby mieszkańców, a przy dalszym prowadzeniu placówki 60 000 zł. Wojewoda może też nakazać wstrzymanie działalności.
Źródła
- Ustawa z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, art. 67, 68, 68a i 130
- Rejestr Podmiotów Wykonujących Działalność Leczniczą
